Rabu, 15 Januari 2014

Wangsalan


Wangsalan yaiku unen-unen kang surasane memper(kaya) cangkriman, nanging batangane wis disebutake pisan sanajan mung sinandi(ora diblakakake)
Tuladha:
Roning mlinjo, sampun sayah nyuwun ngaso.
Roning mlinjo: godhong mlinjo=so;ngaso
Jenang gula ya ndhuk, kowe aja lali.
Jenang gula: glali(lali)
Njanur gunung mas, kadingaren malem minggu dolan mrene!
Janur gunung: aren(kadingaren)
Jenang sela, wader kalen sesondheran. Apuranta, yen wonten lepat kawula.
Jenang sela(watu): apu(apuranta)
Wah mbok ora ngeyong kali, ngece. Ngeyong kali (ece)
Lagi nggodhong gedhang garing(klaras) kang. Lagi nglaras wedangan nasgithel sinambi ngrungokake campursari.
Kethek putih(Anoman), wong anom aja wedi kangelan.
Yen lagi ana wong tuwa ngendikan kuwi aja nglemah bengkah(tela) mundhak saru, senengane nyela-nyela.



Wangsalan sinawung ing tembang
PANGKUR
Jirak pindha munggwing wana,
Sayeng kaga, we rekta kang muroni,
Nyenyambi kalaning nganggur,
Wastra tumrap mustaka,
Pangikete wangsalan kang sekar pangkur,
Baon saben ing nawala kinarya langen pribadi.
Jirak pindha munggwing wana: kesambi
Sayeng kaga:kala
We rekta kang muroni: anggur
Wastra tumrap mustaka: iket
Baon sabin ing nawala: karya

Wangsalan Ing Pacelathon
Pacelathon 1
Ajeng : lha kok njanur gunung kuwe tekan kene ?
Arip : mau seko ngeterke adikku latihan, mampir sisan
Ajeng : oalah, adikmu latuhan opo ?
Arip : latihan gamelan ing sekolahanne
Pacelathon 2
Ridho : ono opo yu kuwe tekan kene ?
Ayu : aku mung pengen nggentha dara kuwe
Ridho : hah ? Opo kuwi tegese nggentha dara ?
Ayu : mosok kuwe ora reti ? Iku lo, aku mung pengen nyawang kuwe
Ridho : oalah, kuwe kangen yo karo aku ? Haha
Ayu : ih, ogah ya do !!
Pacelathon 3
Parno : seko ngendi wae to kuwe kuwi ?
Anake : saking main ps pak
Parno : dienteni kawit mau ora bali-bali
Anake : kulo nyuwun sewu pak, wonten nopo pak ?
Parno : sing ngenteni nganti nyaron bumbung ngenge
Pacelathon 4
Sugeng : ijek ileng karo aku rak jeng ?
Ajeng : aku pernah nyawang kuwe ? Sopo ya ?
Sugeng : aku kancamu TK biyen, kelingan rak ?
Ajeng : oalah, Sugeng aku dadi mandhan rawa karo kuwe
Pacelathon 5
Sujiwo : mbak nek antri sing rapi mbak
Ani : mriku sinten ? Kulo mbonten kenal
Sujiwo : yo maksute ojo nglemah bengkah mbak
Ani : inggih pak, kulo nyuwun sewu pak
sumber:

Paribasan

KAMUS BAHASA JAWA PARIBASAN
A

1. Adhang-adhang tetesé embun = Njagakaké barang mung sak olèh olèhé

2. Adigang, adigung, adiguna = Ngendelaké kakuwatané, kaluhurané 
lan kapinterané

3. Aji godhong garing = Wis ora ana ajiné/asor banget

4. Ana catur mungkur = Ora gelem ngrungokaké rerasan kang ora becik

5. Ana daulaté ora ana begjané = Arep nemu kabegjan, ning ora sida.

6. Ana gula ana semut = Panggonan sing akèh rejekiné, mesti akèh sing nekani.

7. Anak polah bapa kepradah = Tingkah polahé anak 
dadi tanggungané wong tuwa.

8. Anggenthong umos = Wong kang ora bisa nyimpen wewadi.

9. Angon mangsa = Golèk waktu kang prayogo kanggo tumindak.

10. Angon ulat ngumbar tangan = Ngulataké kaanan yen limpe banjur dicolong.

11. Anjajah desa milang kori = Wong kang lelungan menyang ngendi-ngendi

12. Ambalithukkhukum = Wong kang pagaweane ngapusi

13. Ambidhung api rowang = Wong kang nduweni maksud jahat nanging ngaku dadi kancane.

14. Arep jamuré emoh watangé = Gelem kepenaké ora gelem rekasané.

15. Asu rebutan balung = Rebutan barang kang sepélé.

16. Asu belang kalung wang = Wong asor nanging sugih.

17. Asu gedhé menang kerahé = Wong kang dhuwur pangkate, mesthi baé luwih gedhé panguwasan

18. Asu marani gebuk = Njarag marani bebaya.

19. Ati béngkong oleh oncong = Wong duwé niyat ala oléh dalan

B

20. Baladéwa ilang gapité = Ilang kakuwatané/kaluhurané

21. Banyu pinerang = Ngibarate pasulayané sedulur mesthi enggal pulihe

22. Banyu pinerang ora bakal pedhot = Pasulayané sedulur ora bakal medhotake pasedulurane.

23. Bathang lelaku = Lunga ijèn ngambah panggonan kang mbebayani.

24. Blaba wuda = Saking lomane nganti awake dhewe ora keduman.

25. Bebek mungsuh mliwis = Wang pinter mungsuh padha wong pinter.

26. Becik ketitik ala ketara = Becik lan ala bakal ketara ing tembe mburine.

27. Belo melu seton = Manut grubyuk ora ngerti karepe.

28. Beras wutah arang bali menyang takere = Barang kang wis owah ora bakal bali kaya maune

29. mBidhung api rowang = Ethok-éthok nulung nanging sejatiné arep ngrusuhi.

30. Blilu tau pinter durung nglakoni = Wong bodho nanging sering nglakoni, luwih pinter karo wong pinter nanging durung tau nglakoni.

31. Bubuk oleh leng = Wong duwe niyat ala olèh dalan.

32. Bung pring petung = Bocah kang longgor (gelis gedhe).

33. Buntel kadut, ora kinang ora udut = Wong nyambut gawe borongan ora oleh mangan lan udut/rokok.

34. mBuru uceng kelangan dheleg = Mburu barang sepele malah kelangan barang kang luwih gedhe.

35. Busuk ketekuk, pinter keblinger = Sing bodho lan sing pinter padha nemu cilaka

C

36. Carang canthel = Ora diajak guneman nanging mèlu—mèlu ngrembug

37. 
Car-cor kaya kurang janganan = Ngomong ceplas-ceplos ora dipikir dhisik.

38. Cathok gawèl = Seneng cawe cawe mesthi ora diajak guneman.

39. Cebol nggayuh lintang = Kekarepan kang mokal bakal kelakon.

40. Cecak nguntal cagak = Gegayuhan kang ora imbang kekuwatan.

41. Cedhak celeng bolote = Cedhak karo wong ala bakal katut ala.

42. Cedhak kebo gupak = Cedhak karo wong ala bakal katut ala.

43. Ciri wanci lelai ginawa mati = Pakulinan ala ora bisa diowahi yen durung nganti mati.

44. Cincing-cincing meksa klebus = Karep ngirid nanging malah entek akèh.

45. Criwis cawis = Seneng maido nanging yo seneng mènèhi/muruki.

46. Cuplak andheng - andheng yen ora pernah panggonan bakal disingkirake = Wong kang njalari ala becik disingkirake

D

47. Dadiya banyu emoh nyawuk, dadiya godhong emoh nyuwek, dadiya suket emoh nyenggut = Wis ora gelem nyanak / sapa aruh

48. Dahwen ati open = Nacad nanging mbenerake wong liya.

49. Dhandhang diunekake kuntul, kuntul diunekake dhandhang = Ala diunèkaké becik, becik diunekake ala.

50. Desa mawa cara, negara mawa tata = Saben panggonan duwe cara utawa adat dhéwe dhewe.

51. Dhemit ora nduilt, sétan ora doyan = Tansah diparingi slamet ora ana kang ngrusuhi.

52. Digarokake dilukokake = Dikongkon nyambut gawe abot.

53. Didhadhunga medhot, dipalangana mlumpat = Wong kang kenceng karepe, ora kena dipenggah manèh.

54. Diwenehi ati ngrogoh rempela = Wis diwènehi sethithik, malah njaluk kang akeh.

55. Dom sumurup ing banyu = Laku sesidheman kanggo meruhi wewadi.

56. Dudu sanak dudu kadang, yen mati melu kélangan = Senajan wong liya nek nemoni rekasa bakal dibelani.

57. Duka yayah sanipi, jaja bang mawinga winga = Wong kang nesu banget.

58. Dudutan lan anculan = Padha kethikan, sing siji ethok-ethok ora ngerti.

59. Durjana mati raga = Wong kang nduweni tekad mati.

60. Durung ilang pupak lempuyange = Wong kang dianggep bocah cilik durung ngerti apa-apa.

61. Durung pecus keselak besus = Durung sembada nanging kepingin sing ora-ora

E

62. Eman eman ora keduman = Karep eman malah awake dhewe ora keduman

63. Emban cinde emban siladan = Pilih kasih ora adil

64. Emban cinde emban siladan = Pilih kasih ora adil

65. Embat embat celarat = Wong nyambut gawe kanthi ngati-ati banget.

66. Emprit abuntut bedhug = Perkara sing maune sepele dadi gedhe.

67. Endhas gundhul dikepeti = Wis kepenak ditambahi kepenak maneh.

68. Endhas péthak ketiban empyak = Wong kang bola-bali nemu cilaka.

69. Enggon welut didoli udhet = Panggone wong pinter dipamèri kapinteran sing ora sepirowa.

70. Entek ngamek kurang golek = Olehe, nguneni/nyeneni sakatoge

71. Entek jarake = Wis entek kasugihane

72. Esuk dhele sore tempe = Wong kang ora tetep atine (mencla - menclé).

G

73. Gajah alingan suket teki. = Lair lan batine ora padha, mesti bakal ketara

74. (ng) Gajah elar = Sarwa gedhe lan dhuwur kekarepane

75. Gajah ngidak rapah = Nrajang wewaler dhewe

76. Gajah perang karo gajah, kancil mati ing tengah = Wong gedhe kang padha pasulayan, wong cilik sing dadi korban

77. Garang garing = Wong semugih nanging sejatine kekurangan

78. Gawe luwangan nggo ngurugi luwangan = Golek utangan kanggo nayur utang sing dhisik

79. Gayuk-gayuk tuna, nggayuh nggayuh luput = Samubarang kang dikarepake ora bisa keturutan

80. G1iyak-gliyak tumindak, sareh pakoleh = Senajan alon-alon anggoné tumindak, nanging bisa kaleksanan kekarepane

81. Golek banyu bening = Meguru golèk kawruh sing becik

82. Golek-golek ketemu wong luru-luru = Karepe arep golèk utangan malah diutangi (dijaluki utang)

83. Gupak puluté ora mangan nangkane = Mèlu rekasa nanging ora melu ngrasakake kepénak

I

84. Idu didilat maneh = Murungake janji sing wis diucapaké

85. Iwak lumebu wuwu = Wong kena apus kanthi gampang

J

86. (n) Jagakaké endhogé si blorok = Njagakake barang kang durung mesti ana lan orané

87. (n) Jajah désa milang kori = Lelungan menyang endi-endi

88. Jalma angkara mati murka = Nemoni cilaka jalaran angkara murkané

89. (n) Jalukan ora wèwehan = Seneng njaluk ora gelem mènèhi.

90. Jati ketlusupan ruyung = Kumpulané wong becik klebon wong ala.

91. Jaran kerubuhan empyak = Wong wis kanji (kapok) banget

92. Jarit lawas ing sampiran = Duwé kapinteran nanging ora digunakaké

93. Jer basuki mawa béa = Samubarang gegayuhan mbutuhake wragat

94. (n) Jujul muwul = Prakara kang nambah-nambahi rekasa

95. (n) Junjung ngentebaké = Ngalembana nanging duwe niyat ngasoraké.

K

96. Kacang ora ninggal lanjaran = Kabiasane anak niru wong tuwané

97. Kadang konang = Gelem ngakoni sedulur mung karo sing sugih

98. Kalah cacak menang cacak = Samubarang penggawéyan luwih becik dicoba dhisik bisa lan orané

99. Kandhang langit, bantal ombak, kemul mega = Wong sing ora duwé papan panggona

100. Katépang ngrangsang gunung = Kagedhen karep/panjangka mokal bisa kelakon.

101. Katon kaya cempaka sawakul = Tansah disenengi wong akeh

102. Kaya banyu karo lenga = Wong kang ora bisa rukun

103. Kakèhan gludhug kuraug udan = Akèh omongé ora ana nyatané

104. Kebanjiran segara madu = Nemu kabegjan kang gedhe banget

105. Kebat kliwat, gancang pincang = Tumindak kesusu mesthi ora kebeneran

106. Kebo bule mati sétra = Wong pinter ning ora ana sing merlokaké

107. Kebo ilang tombok kandhang = Wis kelangan ngetokaké wragat manèh kanggo nggoleki malah ora ketemu pisan

108. Kebo kabotan sungu = Rekasa merga kakèhan anak

109. Kebo lumumpat ing palang = Ngadili prakara ora nganggo waton

110. Kebo mulih menyang kandhangé = Wong lunga adoh bali menyang omah manèh

111. Kebo nusu gudel = Wong tuwa jaluk wuruk wong enom

112. Kegedhen empyak kurang cagak = Kegedhen kakerepan nanging kurang sembada

113. Kajugrugan gunung menyan = Oleh kabegjan kang gedhé banget

114. Kekudhung welulang macan = Ngapusi nggawe jeneng wong kang diwedeni

115. Kelacak kepathak = Ora bisa mungkir, jalaran wis kabuktèn

116. Kena iwake aja nganti butheg banyune = Sing dikarepake kelakon ning aja nganti gawe rusak/ramé

117. Kencana katon wingka = Senajan apik nanging ora diseneng

118. Kendel ngringkel, dhadhag ora godak = Ngaku kendel tur pinter jebu1 jirih tur bodho

119. Kenès ora ethes = Wong sugih umuk nanging bodho

120. Keplok ora tombok = Wong senengané maido thok, ora gelem mélu cawe-cawe

121. Kére munggah bale = Batur dipek bojo karo bendaran

122. Kere nemoni malem = Wong kang bedhighasan / serakah.

123. Kerot ora duwe untu = Duwe kekarepan ning ora duwé bandha/ wragat

124. Kerubuhan gunung = Wong nemoni kesusahan sing gedhé banget

125. Kesandhung ing rata, kebentus ing tawang = Oleh cilaka sing ora dinyana nyana

126. Ketula-tula ketali = Wong kang tansah nandhang sengsara

127. Kethek saranggon = Kumpulan wong kang tindak ala

128. Kleyang kabur kanginan, ora sanak ora kadang = Wong sing ora duwe panggonan utawa omah sing tetep

129. Klenthing wadah masin = Angel ninggalake pakulinan tumindak ala

130. Kongsi jambul wanen = Nganti tumekan tuwa banget

131. Krokot ing galeng = Wong kang mlarat banget

132. Kriwikan dadi grojogan = Prakara kang maune cilik dadi gedhe

133. Kumenthus ora pecus. = Seneng umuk nanging ora sembada

134. Kurung munggah lumbung = Wong asor /cilik didadèkake wong gedhe

135. Kuthuk nggendhong kemiri = Manganggo kang sarwa apik/aji liwat dalan kang mbebayani

136. Kutuk rnarani sunduk ula marani gepuk = Njarag marani bebaya

137. Kuncung nganti temeka gelung = Suwe banget anggone entèni.

L

138. Ladak kecangklak = Wong kang angkuh nemoni pakewuh marga tumindake dhewe

139. Lahang karoban manis = Rupane bagus/ayu tur luhur bebudène

140. Lambe satumang kari semerang = Dituturi bola-bali meksa ora digugu

141. Lanang kemangi = Wong lanang kang jirèh

142. Legan golek momongan = Wis kepenak malah golèk rekasa

143. Lumpuh ngideri jagad = Duwe kekarepan kang mokal keturutan.

M

144. Maju tatu mundur ajur = Prakara kang sarwa pakéwuh

145. Matang tuna numbak luput = Tansah luput kabèh panggayuhané

146. Mbuang tilas = Ethok-éthok ora ngerti marang tumindaké kang ala sing lagi dilakoni

147. Meneng widara uleran = Katon anteng nanging sejatiné ala atine

148. Mentung koja kena sembaginé = Rumangsané ngapusi, nanging sejatine malah kena apus

149. Merangi tatal = Mentahi rembug kang wis mateng

150. Mikul dhuwur mendhem jero = Bisa njunjung drajat wog tuwa

151. Milih-milihh tebu oleh boleng = Kakèhan milih, wekasan olèh kang ora becik

152. Mrojol selaning garu = Wong kang luput saka bebaya

153. Mubra-mubru mblabar madu = Wong sing sarwa kecukupan.

N

154. Nabok nyilih tangan = Tumindak ala kanthi kongkonan wong liya

155. Ngagar metu kawul = Ngojok-ngojoki supaya dadi pasulayan, nanging sing diojok-ojoki ora mempan

156. Ngajari bebek nglangi = Penggaweyan sing ora ana padahe

157. Ngalasake negara = Wong sing ora manut pranatan negara

158. Ngalem legining gula = Ngalembana kapinteran wang kang pancèn pinter/sugih

159. Ngaturake kidang lumayu = Ngaturak barang kang wis ora ana

160. Nglungguhi klasa gumelar = Nindakak panggaweyan kang wis tumata.

161. Ngontragake gunung = Wong cilik asor bisa nga1ahake wong luhur/ gedhe, nganti gawe kagèt wong akèh

162. Nguthik-uthik macan dhedhe = Njaragwongkangwis lilih nepsune

163. Nguyahi segara = Weweh marangwong sugih kang ora ana pituwase

164. Nucuk ngiberake = Wis disuguhi mangan mulih isih mbrekat

165. Nulung menthung = Wong kang nulung malah nggawe rekasa dhewe.

166. Nututi layangan pedhot = Nggolèki barang sepele sing wis ilang

167. Nyangoni kawula minggat = Ndandani barang kang tansah rusak

168. Nyolong pethek = Tansah mlèsèt saka pamèthèke/pambatang.

O

169. Obah ngarep kobet mburi = Tumindaké panggedhé dadi contoné/ panutané kawula alit.

170. Opor bebek, mentas awake dhewek = Rampung saka rekadayane dhéwé

171. Ora ana banyu mili menduwur = Wataké anak biasané niru wong tuwané

172. Ora ana kukus tanpa geni = Ora ana akibat tanpa sebab

173. Ora gonja ora unus = Wong kang ala rupane uga atine

174. Ora narima ing pandum = Ora puas apa kang diduweni.

175. Ora mambu enthong irus = Dudu sanak dudu kadang

176. Ora tembung ora tawung = Nupuk barange liyan tanpa kandha dhisik

177. Ora uwur ora sembur = Ora gelem cawe-cawe babar pisan

178. Ora kinang ora udut = Ora mangan apa-apa

179. Othak athik didudut angel = Guneme sajak kepenak, bareng ditemeni jebul angel.

P

180. Palang mangan tandur = Diwenehi kepercayan nanging malah gawe kapitunan

181. Pandengan karo srengenge = Memungsuhan karo panguwasa

182. Panditane antake = Laire katon suci batine ala.

183. Pecruk tunggu bara = Dipasrahi barang kang dadi kesenengane.

184. Pitik trondhol diumbar ing padaringan = Wong ala dipasrahi barang kang aji, wekasan malah ngentek-enteki

185. Pupur sadurung benjut = Ngati-ati mumpung durung cilaka.

R

186. Rampek rampek kethek = Nyedhak- nyedhak mung arep gawe kapitunan.

187. Rawer-rawe rantas, malang-malang putung = Samubarang kang ngalang alangi bakal disingkirake.

188. Rebut balung tanpa isi = Pasulayan merga barang kang sepele.

189. Rindik asu digitik = Dikongkon Nindakaké(penggaweyan kang cocok karo kekarepane.

190. Rupa nggendong rega = Marga barang apik mula regane ya larang.

191. Rukun agawé santosa, crah agawé bubrah = Yen padha rukun mesti padha santosa, yen padha congkrah mesti bakal bubrah rusak

S

192. Sabar sareh mesti bakal pikoleh = Tumindak samubarang aja kesusu.

193. Sabaya pati, sabaya mukti = Kerukunan kang nganti tekan pati.

194. Sadumuk bathuk, sanyari bumi= Pasulayan nganti dilabuhi tekan pati.

195. Sandhing kebo gupak = Cedhak wong tumindak ala, bisa-bisa katut ala.

196. Sapa salah saleh = Sapa sing salah bakal konangan

197. Satru mungging cangklakan = Mungsuh wong kang isih sanak sadulur.

198. Sedhakep awé-awé = Wis ninggalake Tumindak ala. nanging ing batin isih kepingin nglakoni maneh.

199. Sembur-sembur adus, siram-siram bayem = Bisa kaleksanan marga oleh pandongàné wong akèh

200. Sepi ing pamrih, ramé ing gawe = Nindakake panggaweyan kanthi ora duwé kamélikan apa-apa.

201. Sigar semangka = Mbagi kanthi adil

202. Sing sapa salah bakal seleh = Sapa sing salah bakal konangan.

203. Sluman slumun slamet = Senajan kurang ngati-ati. nanging isih diparingi slamet

204. Sumur lumaku tinimba, Gong lumaku tinabuh = Wong kang kumudu-kudu dijaluki piwulang/ditakoni.

T

205. Tebu tuwuh socane = Prakara kang wis apik, bubrah marga ana kang durung mesthi salah lan benere.

206. Tega larane ora tega patine = Senadyan negakake rekasane, nanging isih menehi pitulungan.

207. Tekek mati ing ulone = Nemoni cilaka marga saka guneme dhewe.

208. Timun jinara = Prakara gampang banget

209. Timun mungsuh duren = Wong cilik mungsuh pànguwasa, mesthi kalah

210. Timun wungkuk jaga imbuh = Wong bodho kanggone mung yen kekurangan baé

211. Tinggal glanggang colong playu = Ninggalaké papan pasulayan

212. Tulung menthung = Katoné nulungi, jebulé malah ngrusuhi

213. Tumbak cucukan = Wong sing seneng adu-adu

214. Tuna sathak bathi sanak = Rugi bandha, nanging bathi pasaduluran

215. Tunggak jarak mrajak, tunggak jati mati = Prakara ala ngambra ambra, prakara becik kari sathithik

216. Tembang rawat-rawat, ujare mbok bakul sunambiwara = Khabar kang durung mesthi salah lan benere

U

217. Ucul saka kudangan = Luput karo gegayuhane

218. Ulat madhep ati manteb = Wis manteb banget kekarepané

219. Undaking pawarta, sudaning kiriman = Biasané pawarta iku béda karo kanyatakane

220. Ungak-ungak pager arang = Ngisin isini.

W

221. Weding ing wayangane dhewe = Wong sing ala, rumasa wedi yen konangan alane.

222. Wedi rai wani silit = Wedi ning ngarepe, nanging wani ing burine

223. Welas tanpa alis = Karepe welas nanging malah gawé kapitunan.

224. Wis kebak sundukané = Wis akèh banget kaluputané.

225. Wiwit kuncung nganti gelung = Wiwit cilik nganti gedhé/tuwa.

226. Wong busuk ketekuk = Wong kang bodho mesthi nemu cilaka.

Y

227. Yitna yuwana mati ina = Sing ngati-ati bakal slamet, sing sembrana bakal cilaka

228. Yiyidan mungging rampadan. = Biyene wong durjana/culika, saiki dadi wong sing alim

229. Yoga anyangga yogi = Murid nirokaké piwulangé guru.

230. Yuwana mati lena = Wong becik oleh cilaka, marga kurang ati-ati.

231. Yuyu rumpung mbarong ronge = Omahé magrong-magrong nanging sejatiné mlarat
Label: bahasa

Tembang Dolanan

Padahal jaman mbah-mbahane dewe seng jenenge tembang dolanan khusus kanggo bocah kuwi wes ana. lirik / isine ora amung seneng-seneng tok. Tapi yo ana nasehat, petuah, sikap menghargai alam, lsp.

* Contone Cublak – Cublak Suweng.

Cublak-cublak suweng iku sawijining tembang dolanan, yaiku jinis tembang sing prasaja, biasa ditembangaké déning bocah-bocah cilik, utamané ing padésan, sinambi dolanan bebarengan karo kanca-kancané. Lumantar lagu dolanan, bocah-bocah dikenalaké bab sato kéwan, sato iwèn, thethukulan, tetanduran, bebrayan, lingkungan alam, lan sapanunggalané.
Kadhangkala tembang dolanan uga ditembangaké déning waranggana jroning swasana tinamtu ing pagelaran wayang kulit. (http://jv.wikipedia.org/wiki/Cublak-cublak_suweng).

Lirik

Cublak cublak suweng
Suwenge ting gelèntèr
Mambu ketundhung gudèl
Pak empong lera-léré
Sapa ngguyu ndelikkaké
Sir sir pong dhelé gosong
Sir sir pong dhelé gosong


* Lir – Ilir

Tembang ilir-ilir menika tembang dolanan laré-laré alit jaman kawuri lan miturut criyosipun simbah-simbah ingkang nganggit inggih punika kanjeng Sunan Bonang. Tembang menika ngandhut falsafah agami ingkang lebet, ingkang maringi pepadhang dhumateng bebrayan agung ing tanah Jawi kala semanten, amrih sageta ngugemi dhawuhipun Gusti ingkang Maha Welas Asih marang sedanten umatipun. (http://jv.wikipedia.org/wiki/Lir_Ilir)

Lirik

Lir ilir, lir ilir, tanduré wus sumilir
tak ijo royo-royo tak sengguh temantèn anyar
Cah angon, cah angon, pènèkna blimbing kuwi
Lunyu lunyu yo pènèken kanggo mbasuh dodotiro
dodotiro, dodotiro, kumitir bedhah ing pinggir
Dondomana j’rumatana kanggo séba mengko soré
mumpung padhang rembulané, mumpung jembar kalangané.
yo surako surak hiyo.

Tembang Dolanan Jawa liyane
Padhang Bulan

Yo prakanca dolanan ing njaba
Padhang mbulan padhangé kaya rina
Rembulané kang ngawé-awé
Ngélikaké aja turu soré-soré


Te Kate Dipanah

Te kate dipanah
dipanah ngisor gelagah
ana manuk konde-onde
mbok sirbombbrok, mbok si kate
mbok sirbombbrok, mbok si kate
mbok sirbombbrok, mbok si kate


Gundhul Pacul
 
Gundhul gundhul pacul cul, gembèlengan
nyunggi nyunggi wakul kul, gembèlengan
wakul ngglimpang, segané dadi sak ratan
wakul ngglimpang, segané dadi sak ratan


Jaranan

jaranan-jaranan… jarane jaran teji
sing numpak ndara bei
sing ngiring para mantri
jeg jeg nong..jeg jeg gung
prok prok turut lurung
gedebug krincing gedebug krincing
prok prok gedebug jedher


Kidang Talun

Kidang talun
mangan kacang, talun
mil kethemil, mil kethemil
si kidang mangan lembayung

Gajah belang
duwe anak, belang
nuk renggunuk, nuk renggunuk


Pitik Tukung

Aku duwe pitik, pitik tukung
saben dina, tak pakani jagung
petok gogok petok petok ngendhog siji
tak teteske,kabeh trondhol dhol dhol
tanpa wulu,megal-megol gol gol gawe guyu


* Ono seng jek do apal lagu – lagu iki ?

Upacara Orang Jawa (Kematian)

Dalam pemahaman orang Jawa, bahwa nyawa orang yang telah mati itu sampai dengan waktu tertentu masih berada di sekeliling keluarganya. Oleh karena itu kita sering mendengar istilah selametan yang dilakukan untuk orang yang telah meninggal. Berikut diantaranya ritual yang dilakukan menurut adat istiadat Jawa.
Hal yang pertama kali dilakukan dalam masyarakat Jawa ketika ada orang meninggal adalah memberi penghiburan kepada keluarga bahwa semua ciptaan akan kembali kepada Tuhan Yang Maha Esa. Apabila keadaan keluarga sudah reda, perhatian segera dialihkan ke jenazah. Jenazah yang baru saja meninggal dunia segera ditidurkan secara membujur, menelentang, dan menghadap ke atas. Selanjutnya mayat ditutup dengan kain batik yang masih baru. Kaki dipan tempat mayat itu ditidurkan perlu direndam dengan air, maksudnya agar dipan itu tidak dikerumuni semut atau binatang kecil lainnya. Tikar sebagai alas tempat jenazah dibaringkan perlu diberi garis tebal dari kunyit dengan maksud agar binatang kecil tidak mengerumuni mayat. Terakhir adalah membakar dupa wangi atau ratus untuk menghilangkan bau yang kurang sedap.
Bersamaan dengan hal diatas, beberapa orang terdekat bertugas memanggil seorang modin dan mengumumkan kematian itu kepada para sanak saudara dan tetangga. Pemberitaan juga dilakukan dengan bantuan pengeras suara dari masjid terdekat. Setelah kabar tersiar mereka yang mendengar akan berusaha segera datang ketempat itu untuk membantu menyiapkan pemakaman.
Upacara ngesur tanah merupakan upacara yang diselenggarakan pada saat hari meninggalnya seseorang. Upacara ini diselenggarakan pada sore hari setelah jenazah dikuburkan. Istilah sur tanah atau ngesur tanah berarti menggeser tanah (membuat lubang untuk penguburan mayat). Makna sur tanah adalah memindahkan alam fana ke alam baka dan wadag semula yang berasal dari tanah akan kembali ke tanah juga.
Bahan yang digunakan untuk kenduri terdiri atas:
1.      Nasi gurih (sekul wuduk)
2.      Ingkung (ayam dimasak utuh)
3.      Urap (gudhangan dengan kelengkapannya)
4.      Cabai merah utuh
5.      Krupuk rambak
6.      Kedelai hitam
7.      Bawang merah yang telah dikupas kulitnya
8.      Bunga kenanga
9.      Garam yang telah dihaluskan
10.  Tumpeng yang dibelah dan diletakkan dengan saling membelakangi (tumpeng ungkur-ungkuran)
Sebelum jenazah diberangkatkan ke makam dilakukan suatu upacara yang disebut dengan “upacara brobosan”. Upacara brobosan ini bertujuan untuk menunjukkan penghormatan dari sanak keluarga kepada orang tua atau keluarga mereka (jenazah) yang telah meninggal dunia. Upacara brobosan diselenggarakan di halaman rumah orang yang meninggal sebelum dimakamkan dan dipimpin oleh anggota keluarga yang paling tua.  Namun sebelum upacara dilakukan, biasanya diawali dengan beberapa sambutan dan ucapan belasungkawa oleh beberapa pamong desa. Dan semua yang hadir ditempat itu harus berdiri hingga jenazah benar-benar diberangkatkan.
Upacara brobosan tersebut dilangsungkan dengan tata cara sebagai berikut:
1)   Peti mati dibawa keluar menuju ke halaman rumah dan dijunjung tinggi ke atas setelah upacara doa kematian selesai.
2)   Anak laki-laki tertua, anak perempuan, cucu laki-laki dan cucu perempuan, berjalan berurutan melewati peti mati yang berada di atas mereka (mrobos) selama tiga kali dan searah jarum jam.
3)   Urutan selalu diawali dari anak laki-laki tertua dan keluarga inti berada di urutan pertama; anak yang lebih muda beserta keluarganya mengikuti di belakang.
Setelah itu jenazah diberangkatkan dengan keranda yang diangkat oleh anak-anaknya yang sudah dewasa bersama dengan anggota keluarga pria lainnya, sedangkan seorang memegang payung untuk menaungi bagian dimana kepala jenazah berada. Adapun urutan untuk melakukan perjalanan ke pemakaman juga diatur. Yang berada diurutan paling depan adalah penabur sawur (terdiri dari beras kuning dan mata uang), kemudian penabur bunga dan pembawa bunga, pembawa kendi, pembawa foto jenazah, keranda jenazah, barulah dibagian paling belakang adalah keluarga maupun kerabat yang turut menghantarkan. Namun dalam keyakinan orang Jawa, seorang wanita tidak diperkenankan untuk memasuki area pemakaman. Jadi mereka hanya boleh menghantarkan sampai didepan pintu pemakaman saja. Dan mereka yang masuk hanyalah kaum pria tanpa memakai alas kaki.

2.3  Upacara Nelung Dina ( Tiga Hari)
Upacara ini merupakan upacara kematian yang diselenggarakan untuk memperingati tiga hari meninggalnya seseorang. Peringatan ini dilakukan dengan kenduri dengan mengundang kerabat dan tetangga terdekat.
Bahan untuk kenduri biasanya terdiri atas:
*Takir pontang yang berisi nasi putih dan nasi kuning, dilengkapi dengan sudi-sudi yang berisi kecambah, kacang panjang yang telah dipotongi, bawang merah yang telah diiris, garam yang telah digerus (dihaluskan), kue apem putih, uang, gantal dua buah.
*Nasi asahan tiga tampah, daging lembu yang telah digoreng, lauk-pauk kering, sambal santan, sayur menir, jenang merah

Upacara ini untuk memperingati tujuh hari meninggalnya seseorang.
Bahan yang digunakna untuk kenduri biasanya terdiri atas:
*Kue apem yang di dalamnya diberi uang logam, ketan, kolak (semuanya diletakkan dalam satu takir)
*Nasi asahan tiga tampah, daging goreng, pindang merah yang dicampur dengan kacang panjang yang diikat kecil-kecil, dan daging jeroan yang ditempatkan dalam wadah berbentuk kerucut (conthong), serta pindang putih.
2.5 Upacara Matang Puluh ( Empat Puluh Hari )
Upacara ini untuk memperingati empat puluh hari meninggalnya seseorang. Biasanya peringatannya dilakukan dengan kenduri.

Bahan untuk kenduri biasanya sama dengan kenduri pada saat memperingati tujuh hari meninggalnya, namun ada tambahan sebagai berikut:
1. Nasi wuduk
2. Ingkung
3. Kedelai hitam
4. Cabai merah utuh
5. Rambak kulit
6. Bawang merah yang telah dikupas kulitnya
7. Garam
8.Bunga kenanga
Upacara ini untuk memperingati seratus hari meninggalnya seseorang. Tata cara dan bahan yang digunakan untuk memperingati seratus hari meninggalnya pada dasarnya sama dengan ketika melakukan peringatan empat puluh hari.
Upacara mendhak pisan merupakan upacara yang diselenggarakan ketika orang meninggal pada setahun pertama. Tata cara dan bahan yang diigunakan untuk memperingati seratus hari meninggalnya pada dasarnya sama dengan ketika melakukan peringatan seratus hari.
Upacara mendhak pindho merupakan upacara terakhir untuk memperingati meninggalnya seseorang. Tata cara dan bahan yang digunakan untuk memperingati seratus hari meninggalnya pada dasarnya sama dengan ketika melakukan peringatan mendhak pisan.
Merupakan peringatan seribu hari bagi orang yang sudah meninggal. Peringatan dilakukan dengan mengadakan kenduri yang diselenggarakan pada malam hari.
Bahan yang digunakan untuk kenduri sama dengan bahan yang digunakan pada peringatan empat puluh hari yang ditambah dengan:
*daging kambing/domba becek. Sebelum dimasak becek, seekor domba disiram dengan bunga setaman, lalu dicuci bulunya, diselimuti dengan mori selebar sapu tangan, diberi kalung bunga yang telah dirangkai, diberi makan daun sirih. Keesokan harinya domba diikat kakinya lalu ditidurkan di tanah. Badan domba seutuhnya digambar pola dengan menggunakan ujung pisau. Hal ini dimaksudkan untuk mengirim tunggangan bagi arwah yang mati supaya lekas sampai surga. Setelah itu domba disembelih dan kemudian dimasak becek.
*Sepasang burung merpati dikurung dan diberi rangkaian bunga. Setelah doa selesai dilakukan, burung merpati dilepas dan diterbangkan. Maksud tata cara ini adalah juga untuk mengirim tunggangan bagi arwah agar dapat cepat kembali pada Tuhan. dalam keadaan suci, bersih, tanpa beban.
*Sesaji, terdiri atas tikar bangka, benang lawe empat puluh helai, jodhog, clupak berisi minyak kelapa dan uceng-uceng (sumbu lampu), minyak kelapa satu botol, sisir, serit, cepuk berisi minyak tua, kaca/cermin, kapuk, kemenyan, pisang raja setangkep, gula kelapa setangkep, kelapa utuh satu butir, beras satu takir, sirih dengan kelengkapan untuk menginang, bunga boreh. Semuanya diletakkan di atas tampah dan diletakkan di tempat orang berkenduri untuk elakukan doa.
Kol merupakan peringatan yang dilakukan untuk orang yang sudah meninggal setelah seribu hari. Ngekoli diselenggarakan bertepatan dengan satu tahun setelah nyewu. Saat peringatan ini harus bertepatan dengan hari dan bulan meninggalnya. Ngekoli dilakukan dengan kenduri dengan bahan kenduri: kue apem, ketan, dan kolak. Semuanya diletakkan dalam satu takir. Pisang raja satu tangkep, uang “wajib”, dan dupa.
Nyadran adalah hari berkunjung ke makam para leluhur/kerabat yang telah mendahului. Nyadran ini dilakukan pada bulan Ruwah atau bertepatan dengan saat menjelang puasa bagi umat Islam.
a.       Sega golong melambangkan kebulatan tekad yang manunggal atau istilah Jawanya “tekad kang gumolong dadi sawiji”. Dalam hal kematian, baik yang mati maupun keluarga yang ditinggalkannya sama-sama mempunyai tujuan yaitu surga.

b.      Sega asahan atau ambengan melambangkan suatu maksud agar arwah si mati maupun keluarga yang masih hidup kelak akan berada pada “pembenganing Pangeran”, artinya selalu mendapatkan ampun atas segala dosa-dosanya dan diterima di sisiNya.
c.       Tumpeng/nasi gunungan melambangkan suatu cita-cita atau tujuan yang mulia (gegayuhan kang luhur), seperti gunung yang mempunyai sifat besar dan puncaknya menjulang tinggi. Di samping itu didasari pula kepercayaan masyarakat bahwa di tempat yang tinggi itulah Tuhan Yang Maha Kuasa berada, roh manusiapun kelak akan ke sana.

d.      Tumpeng pungkur melambangkan perpisahan antara si mati dengan yang masih hidup, karena arwah si mati akan berada di alam yang lain sedangkan yang hidup masih berada di alam dunia yang ramai ini.

e.       Sega wuduk dan lauk pauk segar/bumbu lembaran maksudnya untuk menjamu roh para leluhur.

f.        Ingkung ayam melambangkan kelakuan pasrah atau menyerah kepada kekuasaan Tuhan. Istilah ingkung atau diingkung mempunyai makna “dibanda” atau dibelenggu.

g.       Kembang rasulan atau kembang telon melambangkan keharuman doa yang dilontarkan dari hati yang tulus ikhlas lahir batin. Di samping itu bau harus mempunyai makna kemuliaan.

h.       Bubur merah dan bubur putih melambangkan keberanian dan kesucian. Di sampingitu bubur merah untuk memule atau tanda bakti kepada roh dari bapak atau roh laki-laki dan bubur putih sebagai tanda bakti kepada roh dari ibu atau roh perempuan. Secara komplitnya adalah sebagai tanda bakti kepada bapa angkasa ibu pertiwi atau penguasa langit dan bumi, semuadibekteni dengan harapan akan memberikan berkah, baik kepada si mati maupun kepada yang masih hidup.

i.         Tukon pasar untuk menghormati “dinten pitu pekenan gangsal” atau hari dan pasaran dengan harapan segala perbuatan dan perjalanan roh si mati maupun yang masih hidup ke semua arah penjuru mata angin akan selalu mendapatkan selamat tanpa halangan suatu apa.
Disamping itu semoga mendapatkan berkahNya hari di mana hari itu diadakan selamatan, misalnya malam Kamis pon, Rabu Wage dan lain sebagainya.
j.        Wajib melambangkan suatu niat ucapan terima kasih kepada kaum yang telah “ngujubake” menjabarakan tujuan selamatan itu, dan terima kasih pula kepada semua fihak yang ditujunya, semoga semuanya itu terkabul.
k.      Sega punar atau nasi kuning melambangkan kemulian, sebab warna atau cahaya kuning melambangkan sifat kemuliaan. Juga dimaksudkan sebagai jamuan mulia kepada yang dipujinya.

l.         Apem melambangkan payung dan tameng, dan dimaksudkan agar perjalanan roh si mati maupun yang masih hidup selalu dapat menghadapi tantangannya dan segala gangguannya berkat perlindungan dari yang maha kuasa dan para leluhurnya.

m.     Ketan adalah salah satu makanan  dari beras yang mempunyai sifat”pliket’ atau lekat. Dari kata pliket atau ketan, ke-raket melambangkan suatu keadaan atau tujuan yang tidak luntur atau layu, artinya tidak kenal putus asa.

n.       Kolak adalah melambangkan suatu hidangan minuman segar atau untuk “seger-seger” sebagai pelepas dahaga. Disamping itu juga melambangkan suatu keadaan atau tujuan yang tidak luntur atau layu, artinya tidak kenal putus asa.

o.      Kambing, merpati dan itik melambangkan suatu kendaraan yang akan dikendarai oleh roh si mati.
p.      Materi sajian lain  seperti tikar, benang lawe, jodog, sentir, clupak, minyak klentik, sisir, minyak wangi, cermin, kapas, pisang, beras, gula, kelapa, jarum dan lain sebagainya yang mana hal ini biasanya pada selamatan seribu hari adalah sebagai lambang dari segala perlengkapan hidup manusia sehari-hari, dan semua itu dimaksudkan sebagai bekal roh si mati dalam menjalani kehidupan di alam baka.
-         Benang lawe adalah benag putih sebagai lambang tali suci sebagai pengikat atau tali hubugan antara keluarga yang ditinggalkan dengan yang sudah pergi jauh itu.
-         Jodog dan sentir adalah lambang penerang, maksudnya agar roh si mati tadi selalu mendapatkan terang.
-         Clupak berisi minyak dan sumbu melambangkan obor di perjalanan dan semangan yang tinggi.
-         Minyak klentik 1 botol sebagai lambang bekal cadangan jika sewaktu-waktu kehabisan atau lampunya mati. Sebab kebiasaan orang Jawa jaman dulu menggunakan minyak lampu bukan dari minyak tanah seperti sekarang, melainkan denga minyak kelapa atau minyak klentik.
-         Sisir, minyak wangi dan cermin melambangkan sebagai perlengkapanmake up atau untuk “dandan’/menghiasi diri, agar rapi dan wangi, jika perempuan ibarat seperti bidadari, jika laki-laki ibarat sepeti satriya yang tampan.
-         Kapas yang biasa sebagai alas atau isi bantal melambangkan bantal suci.
-         Pisang raja sebagai lambang persembahan kepada yang maha kuasa di samping itu juga sebagai buah segar.
-         Beras, gula kelapa melambangkan makanan beserta lauk dan bumbunya, sebagai bekal hidup di alam kelanggengan.
-         Jarum dan perlengkapannya sebagai lambang alat pembuat pakaian, maksudnya sebagai bekal untuk membuat pakaian jika sewaktu pakaiannya rusak.
-         “Bala pecah” sebagai lambang perlengkapan rumah tangga.
q.      Sapu gerang/sapu lidi yang telah usang atau tua, sebagai lambang tombak seribu, maksudnya adalah sebagai senjata bila menemui bahaya. Disamping sapu gerang biasanya juga diikutsertakan pisau dan sujenpring ampel. Keduanya sebagai lambang senjata.
r.        Dlingo bengle sapiturute atau rempah-rempah, sebagai lambang obat-obatan jika terkena sakit, sewaktu di perjalanan atau di alam yang baru itu.
s.       Telor melambangkan kebulatan atau kemanunggalan berbagai sifat dan tujuan sebab telor itu sendiri terdiri dari berbagai lapisan, dan masing-masing lapisan mempunyai makna sendiri-sendiri.
-         Hitam, yaitu pada kulit keras mengandung makna atau maksud keteguhan hati dan keteguhan cita-cita atau tujuan.
-         Merah, yaitu pada kulit lunak, mengandungmakna keuletan dan keberanian.
-         Putih, yaitu pada lapisan putihan telur, mengandung makan kesucian dan ketulusan hati.
-         Kuning, yaitu pada lapisan kuning telur, mengandung makna kepandaian, kebijaksanaan dan kewibawaan serta kemuliaan.

-         Hijau, yaitu pada lapisan terdalam atau titik pusat telor, mengandung makna ketenganan, kesabaran dan kehidupan abadi.

Cangkriman

Cangkriman yaiku unen unen utawa tetembung kang kudu dibatang itawa di bedhek maksude. Cangkriman uga di arani badhekan utawa batangan. Cangkriman kaperang dadi papat, yaiku :
a). Awujud tembung wancahan (cekakan), tuladha (contoh) 
  • Pak beletos : Tapak kebo lelene satus
  • Pak bomba, pak lawa, pak piyut = tapak kebo amba, tapa ula dawa, tapak sapi ciyut
  • Pindhang kileng : sapi nang kandhang, kaki mentheleng
  • Bot ginawa entheng, theng ginawa abot : klobot ginawa entheng, gentheng digawa abot
b). Awujud pepindhan (emper-emperan), tuladha (contoh) :
  • Sega sakepel dirubung tinggi : salak
  • Pitik walik saba kebon : nanas
  • Ora mudhun-mudhun yen ora nggawa mrica sakanthong : kates
  • Pitik walik saba meja : sulak, kemoceng
  • Emboke di elus elus anak di idak idak : andha
  • Gajah nguntal sakrah : pawon
  • Kebo bule cancang merang : buntil
c). Awujud plesedan utawa blenderan, tuladha (contoh) :
  • Wong wudunen kuwi sugih pari : pringisan
  • Ora usah mutung. Mutung apa? Mutung kesarung (lutung kasarung)
d). Awujud sinawung ing tembang, tuladha (contoh) :
Bapak pocung cakemu marep mandhuwur,
sabamu ing sendhang,
pencokanmu lambung kering,
prapteng wisma si pocung muntah guwaya
(batangane = klenthing/jun)
Bapak pocung renteng renteng kaya kaliung
dawa kaya ula
pencokanmu wesi miring
sing disaba si pucung mung turut kurha 
(batangane : sepur)

Pepindhan


Pepindhan: unen-unen kang ngemu teges pepindhan lumrahe migunakake tembung kaya, lir, pendah, pindha, kadi, kadya.
Pepindhan iku saka tembaung “pindha”(tegese memper, irib-iriban, pepandhan/tetandhingan) , pepindhan (dirangkep purwane lan oleh panambang(akhiran) –an) pindha——pipindha +an, banjur owah dadi pepindhan.
Tuladha :
1. Tandange kaya jangkrik mambu kili, yaiku tandang kang cukat, kaya orep nyaut mungsuhe utawa ngemah-ngemah mungsuhe
2. Tandange kaya bantheng ketaton, yaiku tandang nggegirisi ora wedi sapa-sapa.
3. Swarane kaya mbelah-mbelahna bumi, yaiku swara kang sora, banter utawa seru.
4. Lambayane kaya merak kesimpir(sengkleh/tugel), lumrahe lambeyane wong njoged.
5. Rukune kaya mimi lan mintuna.Mimi lan mintuna iku bangsane kewan segara. Mimi iku wadon dene mintuna iku sing lanang. Yen sesaba prasasat ora tau renggang, awor terus.
6. Panase kaya mecah-mecahna gundhul, ateges panas banget, nganti kaya mecahake sirah. Gundhul=sirah dicukur rambute.
7. Tandange kaya sikatan nyamber walang, tegese tandange trengginas cekat-ceket.
8. Sumbare kaya bisa mutungake wesi gligen. Gligen: wesi sing kuwat banget(batangan).
9. Kuning pindha mas sinangling. Siangling: digosok nganggo sangling(piranti kanggo nggosok emas)
10. Putih memplak kaya kapuk diwusoni. Wusu iku araning piranti kang wujude kaya gendhewa nanging cilik.
11. Cahyane nglentrih kaya rembulan karahinan. Rahina=awan.
12. Lakune kaya macan luwe(macan ngelih).Tegese lakune alon banget(glendheh-glendheh)
13. Mbranyake kaya Srikandhi ( samba). Praen mbranyak iku kang rada ngangak, lumrahe guneme kumrecek tur sentak.

14. Ruh-ruhe kaya Sumbadra. Ruruh=rada ndhungkluk. Lumrahe guneme kumrecek tur sentak.